تقویت حافظه و تمرکز در کودکان
خرابکاری در کودکان
خرابکاری در کودکان
خرابکاری و شیطنت در کودکان یکی از رفتارهای نسبتاً رایج دوران رشد است. ریختن وسایل، پاره کردن کاغذ، به‌هم ریختن وسایل، باز و بسته کردن اشیا یا دست زدن به چیزهایی که نباید به آن‌ها دست بزنند، همیشه نشانه بد بودن یا لجبازی عمدی کودک نیست.
در بسیاری از موارد، کودک از طریق همین رفتارها در حال کشف محیط، تجربه کردن، آزمایش کردن و یادگیری است. بنابراین، واکنش والدین اهمیت زیادی دارد. هدف این نیست که کودک را از هرگونه تجربه و فعالیت بازداریم، بلکه باید به او کمک کنیم انرژی و کنجکاوی خود را در مسیرهای امن و مناسب هدایت کند.
چرا کودکان خرابکاری می‌کنند؟
خرابکاری ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه یک علت مشخص ندارد. شناخت دلیل رفتار کودک می‌تواند به والدین کمک کند به جای واکنش عجولانه، برخورد مناسب‌تری داشته باشند.
۱. کنجکاوی طبیعی
کودک می‌خواهد بفهمد دنیای اطرافش چگونه کار می‌کند. ممکن است وسیله‌ای را باز کند، چیزی را بریزد، فشار دهد، بکشد یا حتی بشکند تا ببیند چه اتفاقی می‌افتد.
سؤال‌هایی مانند «اگر این را بیندازم چه می‌شود؟»، «چرا این صدا را می‌دهد؟» یا «داخل این وسیله چیست؟» برای کودک بخشی از فرایند شناخت محیط هستند.
البته کنجکاوی به معنای مجاز بودن هر رفتاری نیست. والدین باید در کنار فراهم کردن فرصت تجربه، مرزهای ایمنی را نیز مشخص کنند.
۲. تمرین مهارت‌های حرکتی
ریختن، پاره کردن، جابه‌جا کردن و ساختن و خراب کردن اشیا، گاهی بخشی از تمرین مهارت‌های کودک است.
این فعالیت‌ها می‌توانند کودک را با مهارت‌های دست‌ورزی، هماهنگی چشم و دست و کنترل حرکات درگیر کنند. به همین دلیل، بهتر است فرصت‌هایی امن برای این نوع تجربه‌ها در اختیار کودک قرار گیرد.
برای مثال، می‌توان به جای وسایل خانه، کاغذهای باطله، لگو، خمیر بازی یا وسایل ساختنی مناسب سن کودک در اختیار او گذاشت.
۳. جلب توجه
گاهی کودک متوجه می‌شود که خرابکاری حتی واکنش منفی والدین را به دنبال دارد. اگر احساس کند توجه کافی دریافت نمی‌کند، ممکن است از رفتارهایی استفاده کند که سریع‌تر توجه بزرگسالان را جلب می‌کنند.
در این شرایط، مهم است که والدین فقط هنگام رفتار نامناسب به کودک توجه نکنند. توجه و تشویق رفتارهای مثبت نیز می‌تواند به کودک نشان دهد که برای دریافت توجه لازم نیست کار نادرستی انجام دهد.
۴. آزمایش کردن مرزها
کودکان به تدریج یاد می‌گیرند چه کارهایی مجاز و چه رفتارهایی غیرمجاز هستند. گاهی یک رفتار را تکرار می‌کنند تا واکنش والدین را ببینند و مرزها را بهتر بشناسند.
داشتن قوانین ساده، روشن و ثابت می‌تواند در این زمینه کمک‌کننده باشد. کودک باید بداند کدام رفتار ممنوع است و در صورت امکان، چه رفتار جایگزینی می‌تواند انجام دهد.
۵. بی‌حوصلگی و انرژی زیاد
کودکی که انرژی زیادی دارد اما فعالیت مناسبی برای انجام دادن ندارد، ممکن است برای سرگرم شدن سراغ وسایل خانه برود و آن‌ها را به هم بریزد یا خراب کند.
گاهی چیزی که والدین «شیطنت» می‌نامند، در واقع نتیجه کمبود فعالیت و نیاز کودک به بازی و تحرک است.
بازی‌های ساختنی، نقاشی، خمیر بازی، بازی‌های فکری، فعالیت‌های حرکتی و بازی در فضای باز می‌توانند راه‌های مناسب‌تری برای تخلیه انرژی باشند.
بهتر است محیط را طوری تنظیم کنیم که کودک بتواند بخش زیادی از آن را با آزادی و امنیت کشف کند.
چگونه با خرابکاری کودک برخورد کنیم؟
واکنش والدین می‌تواند در شکل‌گیری رفتارهای بعدی کودک مؤثر باشد. چند اصل ساده می‌تواند برخورد با این رفتار را آسان‌تر کند.
آرامش خود را حفظ کنید
اولین قدم این است که در برابر خرابکاری کودک تا حد امکان آرام بمانید. فریاد زدن یا تنبیه شدید معمولاً به کودک یاد نمی‌دهد که رفتار درست چیست و ممکن است باعث افزایش مقاومت یا لجبازی شود.
بهتر است ابتدا از خودمان بپرسیم:
چرا کودک این کار را انجام داد؟
آیا کنجکاو بود؟ حوصله‌اش سر رفته بود؟ به دنبال توجه بود؟ یا می‌خواست مرز یک قانون را امتحان کند؟
شناخت علت، انتخاب واکنش مناسب را آسان‌تر می‌کند.
محیطی امن برای تجربه کردن ایجاد کنید
وسایل خطرناک، تیز، شکستنی و باارزش بهتر است دور از دسترس کودک قرار بگیرند.
این کار دو فایده دارد: هم احتمال آسیب و خسارت را کاهش می‌دهد و هم باعث می‌شود والدین مجبور نباشند دائماً کودک را با جمله‌هایی مانند «دست نزن»، «نرو آنجا» یا «این کار را نکن» محدود کنند.
بهتر است بخشی از محیط برای کودک امن و قابل کشف باشد.
به جای «نکن»، راه‌حل پیشنهاد دهید
صرفاً گفتن «این کار را نکن» همیشه کافی نیست. بهتر است در کنار تعیین محدودیت، یک فعالیت جایگزین نیز پیشنهاد کنیم.
مثلاً اگر کودک می‌خواهد چیزی را بسازد و خراب کند، می‌توان گفت:
«می‌خوای با لگو یا خمیر بازی کنی؟»
یا اگر دوست دارد چیزی را پاره کند، می‌توان کاغذهای باطله در اختیارش گذاشت.
به این ترتیب، انرژی و میل کودک به تجربه کردن سرکوب نمی‌شود، بلکه به سمت یک فعالیت امن و خلاقانه هدایت می‌شود.
به کودک مسئولیت‌پذیری را آموزش دهید
اگر کودک چیزی را ریخته، پخش کرده یا به هم ریخته است، می‌توان متناسب با سن او از وی خواست در مرتب کردن محیط کمک کند.
برای مثال، اگر اسباب‌بازی‌هایش را روی زمین ریخته، می‌تواند در جمع کردن آن‌ها مشارکت کند.
این کار نباید به شکل تنبیه انجام شود؛ هدف این است که کودک به تدریج یاد بگیرد رفتارهای او پیامدهایی دارند و می‌تواند در جبران و مرتب کردن نتیجه کار خود نقش داشته باشد.
رفتار مثبت را تحسین کنید
یکی از نکات مهم در تربیت کودک این است که فقط رفتارهای نامناسب دیده نشوند. وقتی کودک با آرامش بازی می‌کند، وسایلش را مرتب نگه می‌دارد یا قبل از برداشتن چیزی اجازه می‌گیرد، بهتر است این رفتارها نیز مورد توجه قرار بگیرند.
برای مثال می‌توان گفت:
«آفرین که با دقت بازی کردی و وسایلت را هم مرتب کردی.»
این نوع بازخورد به کودک نشان می‌دهد که رفتارهای مناسب نیز می‌توانند توجه و واکنش مثبت والدین را به همراه داشته باشند.
هدف، حذف شیطنت نیست
کودک برای رشد به بازی، تجربه، حرکت و کشف کردن نیاز دارد. بنابراین، هدف والدین نباید این باشد که کودک هیچ‌وقت چیزی را به هم نریزد یا شیطنت نکند.
هدف اصلی این است که کودک به تدریج یاد بگیرد کجا، چگونه و با چه وسایلی می‌تواند انرژی و کنجکاوی خود را نشان دهد.
اگر محیط امنی فراهم شود، فعالیت‌های مناسب در اختیار کودک قرار گیرد، قوانین روشن باشند و رفتارهای مثبت مورد توجه قرار بگیرند، می‌توان بسیاری از رفتارهای مخرب را به فرصت‌هایی برای یادگیری، خلاقیت و مسئولیت‌پذیری تبدیل کرد.
جمع‌بندی
خرابکاری و شیطنت در کودکان لزوماً نشانه بد بودن یا لجبازی نیست. کنجکاوی، تمرین مهارت‌های حرکتی، جلب توجه، آزمایش مرزها و بی‌حوصلگی از جمله عواملی هستند که می‌توانند در شکل‌گیری این رفتار نقش داشته باشند.
والدین با حفظ آرامش، ایجاد محیط امن، ارائه فعالیت‌های جایگزین، آموزش مسئولیت‌پذیری و تشویق رفتارهای مثبت می‌توانند به کودک کمک کنند انرژی و کنجکاوی خود را به شیوه‌ای سالم‌تر بیان کند.
